ΥΓΕΙΑ ως data

ΥΓΕΙΑ ως data

(ένθετο στο κείμενο της Υγείας)

Η σύνδεση της υγείας με τη καταγραφή, αποθήκευση, στατιστική ανάλυση, αξιοποίηση δεδομένων δεν είναι κάτι το καινούριο. Ήδη από τον 19ο αιώνα η ιατρική είχε προχωρήσει σε ένα μοντέλο που σταδιακά εγκατέλειπε τη συνολική θεώρηση του σώματος προκρίνοντας τη μελέτη συγκεκριμένων ποσοτικών δεικτών, όπου όρια /τιμές καθόριζαν ποιος είναι υγιής και ποιος όχι. Σε άμεση σχέση με τον ταιηλορισμό στους χώρους εργασίας, η κατάτμηση αυτή είχε ως στόχο την καλύτερη αποδοτικότητα μας ως εργάτες /σώματα αλλά και τον αποτελεσματικότερο έλεγχο μας. Η σχέση ασθενή και ιατρού -ιατρικού συστήματος έγινε όλο και πιο απόμακρη, περιβεβλημένη με ένα σχεδόν θρησκευτικό δέος. Και την ίδια στιγμή που μας απομάκρυνε και αποθάρρυνε από την γνώση του ίδιου του σώματος μας, άρχισε να δημιουργεί (μέσω του υγιεινισμού) το πλαίσιο αυτού που ονομάζουμε ατομική ευθύνη και πρόληψη σε αντιδιαστολή με τη θεραπεία /αντιμετώπιση που έπρεπε να γίνει σε κάποια δομή υγείας.
Η ψηφιοποίηση (δηλαδή η κατάτμηση του αναλογικού κόσμου σε διακριτά στοιχεία και η αντιστοίχιση τους σε ακολουθίες από 0 και 1) και τα (big) data ήρθαν και κούμπωσαν τέλεια με το μοντέλο αυτής της (κατά βάση δυτικής) ιατρικής ήδη εδώ και δεκαετίες. Ο covid με τη σειρά του έγινε η αφορμή και ευκαιρία να νομιμοποιηθούν νέες τεχνολογίες και η πορεία προς την πλήρη ψηφιοποίηση να γίνει αποδεκτή από τον
πληθυσμό έχοντας τις λιγότερες αντιστάσεις. Και παράλληλα οι φραγμοί που είχαν μπει μέσω του GDPR1 στην ανεξέλεγκτη δράση κρατών και εταιρειών σιωπηρά να παραμεριστούν. Το θέμα είναι βέβαια πολύ μεγάλο
και θα απαιτούσε πολύ περισσότερες σελίδες (και γνώσεις) για να αναλυθεί. Εμείς θα αποτολμήσουμε ωστόσο ορισμένες νύξεις με σκοπό τον περαιτέρω προβληματισμό.

Το σώμα /εαυτός μας λοιπόν τεμαχίζεται, ψηφιοποιείται, απλοποιείται. Για να γίνει εμπορεύσιμη η υγεία πρέπει να είναι μετρήσιμη, συνεπώς χρειάζεται η μετάφρασή της σε νούμερα και στοιχεία. Οτιδήποτε δεν μπορεί να μετρηθεί (ή ακόμα εξηγηθεί) πετιέται στην άκρη ως άχρηστο2 καθιστώντας μας ψηφιακά κακέκτυπα του εαυτού μας.
Βασικά και απόρρητα προσωπικά δεδομένα υγείας (και όχι μόνο)
συλλέγονται και διασυνδέονται με δημόσιες μέγα-βάσεις δεδομένων
των οποίων η διαχείριση είναι στα χέρια κρατών και μεγάλων εταιριών πληροφορικής3. Και εδώ αρχίζουν οι κίνδυνοι: Ποιος ελέγχει αυτούς που διαχειρίζονται τα δεδομένα αυτά και την ασφάλεια τους; Πόσο υπαρκτός είναι ο κίνδυνος υποκλοπής τους; Πώς διασφαλίζεται ότι δεν αξιοποιούνται
χωρίς τη θέληση μας;4
Μα ποιον ενδιαφέρει τα προσωπικά δεδομένα μου υγείας, θα ρωτήσει
κάποιος αθώα. Δυστυχώς, οι ενδιαφερόμενοι είναι πάρα πολλοί. Έχει ειπωθεί για τα data ότι είναι το καινούριο χρυσάφι στην 4η βιομηχανική επανάσταση. Αρκεί να δει κανείς την παρακάτω ενδεικτική
λίστα για να συμφωνήσει:
Διαφημιστικές
Κάτι που μας είναι ήδη οικείο: προσωποποιημένες διαφημίσεις και προτάσεις βασισμένες στις συνήθειες μας, τη (διαδικτυακή) συμπεριφορά
μας και ίσως στο μέλλον τα ιατρικά μας «προβλήματα».
Ασφαλιστικές
Με τη διάλυση των δημόσιων συστημάτων ασφάλισης, οι ιδιωτικές ασφαλιστικές φαίνονται σαν μονόδρομος για πολύ κόσμο. Και τι χρήσιμο που τους είναι να έχουν πρόσβαση στο πλήρες (ψηφιοποιημένο) ιατρικό μας ιστορικό, καθορίζοντας το ύψος των ασφαλίστρων ή τις εξετάσεις
που θα μας ζητούν να κάνουμε.

Τράπεζες
Απλό παράδειγμα: Θες δάνειο; Τι προβλήματα υγείας αντιμετωπίζεις; Έχεις κάνει όλες τις προληπτικές εξετάσεις σου; Τα εμβόλια (καλή ώρα), τις θεραπείες; Απαντήσεις που μπορούν να καθορίσουν το ύψος του δανείου, τους όρους του ή το αν θα το πάρεις καν.
Εργοδοσία /αφεντικά
Για να βρούμε δουλειά ή να τη διατηρήσουμε ή να διαπραγματευτούμε τους όρους της θα πρέπει να αποδεικνύουμε το αν είμαστε εμβολιασμένοι, αν
είμαστε άρρωστοι, αν κάνουμε τακτικά εξετάσεις κ.ο.κ.
Big Tech εταιρείες
Συμβόλαια με κράτη για τη διαχείριση των δεδομένων, διαπραγμάτευση
όρων λειτουργίας (και ασυδοσίας) πάνω στη βάση της αναγκαιότητα
τους, πώληση των δεδομένων σε άλλους ενδιαφερόμενους (βλέπε πιο
πάνω), αξιοποίηση των δεδομένων (έσοδα από διαφημίσεις, δημιουργία
εφαρμογών σε κινητά ή wearable gadgets για το ευρύ κοινό βάσει στατιστικών αναλύσεων ή προσωποποιημένων κλπ)
Big Pharma
Εξατομικευμένη ιατρική, διαρκής αξιολόγηση θεραπειών, παρακολούθηση ασθενών, επιτάχυνση διαδικασιών δημιουργίας φαρμάκων
Κρατικοί μηχανισμοί
Ακόμα μεγαλύτερη στατιστική ανάλυση του πληθυσμού, κατηγοριοποιήσεις και διαχωρισμοί, δημιουργία μοντέλων πρόβλεψης συστημάτων έγκαιρης
προειδοποίησης και εθνικών και παγκόσμιων συστημάτων αστυνόμευσης και ελέγχου.


Αν αναλογιστεί κανείς ότι όλοι οι παραπάνω με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ενδέχεται να αλληλοεμπλέκονται καταλαβαίνει κανείς την πρεμούρα τους για τα δεδομένα μας και την αξιοποίηση τους.
Η υγεία ως data, όμως, μας φέρνει όλο και πιο κοντά σε ένα νέο μοντέλο ιατρικής, αυτό της τηλεϊατρικής. Τα big data, οι πολύ μεγαλύτερες ταχύτητες μετάδοσης μέσω 5G, η αποστασιοποίηση (ελέω covid) και
εξοικείωση μας με τη ψηφιακή διαμεσολάβηση εκτός από την τηλε-διασκέδαση, την τηλεργασία και την τηλεκπαίδευση δημιουργούν το έδαφος
για σταδιακή και μελλοντική αντικατάσταση ιατρών από αλγορίθμους, ρομπότ, εφαρμογές (wearables, κινητά). Όλα αυτά φυσικά θα παρουσιαστούν με τα πιο όμορφα χρώματα: πλέον δεν θα έχουμε ανθρώπινα λάθη και γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, θα γίνονται
επεμβάσεις σε σημεία αδύνατα προηγουμένως κ.ο.κ. 5
Όλα αυτά, όμως, αν και όταν έρθουν θα πηγαίνουν πακέτο με χιλιάδες απολύσεις υγειονομικού προσωπικού, τον υποβιβασμό των υπολοίπων σε
απλούς χειριστές μηχανημάτων και το περαιτέρω κλείσιμο δομών υγείας που ήδη με κάθε ευκαιρία συκοφαντούνται και αποδυναμώνονται. Η υγεία θα γίνει (αν δεν έχει ήδη αρχίσει να γίνεται) το πεδίο της ανεξέλεγκτης δράσης βιοτεχνολόγων και γενετιστών που σαν μαθητευόμενοι μάγοι πειραματίζονται με πράγματα που δεν καταλαβαίνουν παρά ελάχιστα
και δημιουργούν μέσω υπολογιστών «θεραπείες», των οποίων η ασφάλεια και αποτελεσματικότητα θα προκύπτουν από προγνωστικά μοντέλα και
αλγορίθμους και όχι από χρονοβόρες και κοστοβόρες κλινικές δοκιμές.
Σε αυτή την νέα κανονικότητα όπου όλα θα διαμεσολαβούνται ψηφιακά, δημιουργείται μια νέα πρωταρχική συσσώρευση που θα υπηρετήσει την καπιταλιστική αναδιάρθρωση, αυτή της ολικής απαλλοτρίωσης των φυσικών δυνατοτήτων του σώματος μας. Το βλέπουμε ήδη με τη συκοφάντηση της φυσικής ανοσίας και του ανοσοποιητικού μας
συστήματος και τις γενετικές τεχνολογίες χακαρίσματος του.

Το σώμα μας γίνεται πεδίο προγραμματισμού, όχι μόνο για την αντιμετώπιση ασθενειών αλλά και για την επαύξηση του. Το όνειρο (ή μήπως εφιάλτης) του μετα-ανθρωπισμού6 μοιάζει να είναι πια εφικτό και είναι σίγουρο πως θα δημιουργήσει νέες διαφοροποιήσεις και διαχωρισμούς (κατηγορίες
«εξελιγμένων» vs απλών ανθρώπων).

Και αυτό μας φέρνει στο τελευταίο σημείο που θα θέλαμε να τονίσουμε σχετικά με τα data. Αυτό της κρατικής αξιοποίησης τους για τον έλεγχοτου πληθυσμού. Τα green pass και πιστοποιητικά εμβολιασμού δείχνουν ήδη το δρόμο. Το σκανάρισμα ενός qr κωδικού συνδέεται με την κατάσταση
εμβολιασμού μας (ένα απόρρητο ιατρικό δεδομένο) αλλά και με υποχρεωτικότητες, πρόστιμα, την πρόσβαση σε τοποθεσίες, αγαθά και υπηρεσίες και ακόμα και με την ίδια την εργασία μας. Στο μέλλον τέτοια πιστοποιητικά θα μπορούν να συνδέονται με τον ψηφιακό φάκελο μας που θα περιέχει δεδομένα όχι μόνο υγείας αλλά και συμπεριφοράς, υπακοής στις επιταγές του κράτους και των ειδικών του. Η τεχνική δυνατότητα υπάρχει ήδη για συνεχή επιτήρηση, που άλλωστε δυστυχώς πολλοί διευκολύνουν με την οικιοθελή καταγραφή και παραχώρηση των δεδομένων τους μέσω εφαρμογών στα κινητά τους ή των wearable gadgets. Τα κράτη θα μπορούν όχι μόνο να διαχωρίζουν και να τιμωρούν τους ανυπάκουους, ανεύθυνους, επικίνδυνους, αλλά και να διαμορφώνουν συμπεριφορές με τρόπο πια σχεδόν καθολικό.

Σημειώσεις

  1. Γενικός κανονισμός για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) https://ec.europa.eu/info/law/law-topic/data-protection/dataprotection-eu_el
  2. Ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι το μέρος του DNA, που δεν έχει αποκωδικοποιηθεί και πολύ εύκολα χαρακτηρίστηκεως junk (σκουπίδι) https://en.wikipedia.org/wiki/Non-coding_DNA
  3. Ας θυμηθούμε τη συζήτηση (που γρήγορα ξεχάστηκε) για τη συνεργασία του ελληνικού κράτους με την περιβόητη εταιρεία palantir https://insidestory.gr/article/covid19-i-amfilegomeni-palantir-synergasia-elliniki-kyvernisi
  4. Ένα πολύ πρόσφατο παράδειγμα, η υποκλοπή δεδομένων χιλιάδων εκπαιδευτικών από την εταιρεία cisco (υπεύθυνη του προγράμματος τηλεκπαίδευσης) https://vouliwatch.gr/actions/article/cisco-apdpx-gnomodotisi
  5. Ένα άρθρο (χωρίς φυσικά κάποιον προβληματισμό) για το μέλλον των υπηρεσιών υγείας στην μετά –covid εποχή: https://www.ethnos.gr/health/article/163226/tithaallaxeistisyphresiesygeiasmetatonkoronoiopoiesthapshfiopoihthoyn
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Transhumanism
  7. Η γοητεία που ασκεί το κινεζικό social credit system (https://en.wikipedia.org/wiki/Social_Credit_System) στα δυτικά κράτη και τις κυβερνήσεις τους είναι πολύ μεγάλη

Το ένθετο σε 2σέλιδη ασπρόμαυρη εκδοχή:

Το ένθετο μέσα στη 12σέλιδη μπροσούρα της ΥΓΕΙΑΣ:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: